Die Manifes

Dit is ’n openbare verbintenis

Hierdie manifes is meer as ’n verkiesingsdokument. Dit is ’n openbare verduideliking van waarvoor die Bela Bela Alliansie staan, wat ons glo, wat ons wil verander in hoe die munisipaliteit gelei word, en hoe inwoners die BBA aanspreeklik kan hou.

Elke verkiesing bring nuwe beloftes. Paaie sal herstel word. Water sal verbeter. Elektrisiteit sal betroubaar word. Tog gaan baie munisipaliteite agteruit. Die probleem is nie ’n tekort aan idees nie. Die probleem is ’n tekort aan professionele munisipale bestuur.

Die BBA glo Bela-Bela verdien meer as slagspreuke. Inwoners verdien ’n munisipaliteit wat professioneel bestuur word, finansieel gedissiplineerd is, en aanspreeklik is teenoor die mense wat hier woon.

Hierdie bladsy is die openbare gesig van dieselfde filosofie as die BBA se Municipal Blueprint: herstel vertroue, herbou infrastruktuur, en versterk plaaslike regering sonder om die wet te verander.

“Goeie munisipaliteite word nie op beloftes gebou nie. Hulle word gebou op leierskap, verantwoordbaarheid en deeglike bestuur.”

’n Plaaslike fokus vir ’n plaaslike munisipaliteit

Die Bela Bela Alliansie bestaan omdat plaaslike regering die plek is waar water, elektrisiteit, paaie, afval en veiligheid óf gelewer word — óf nie.

Nasionale politiek lap nie ’n slaggat nie. Party-slagspreuke herstel nie ’n pompstasie nie. Bela-Bela het verteenwoordiging nodig wat op hierdie dorp, hierdie wyke en hierdie munisipaliteit se wetlike pligte gesentreer is.

Die BBA is ’n inwonergerigte munisipale beweging. Dit is nie ’n kopie van ’n nasionale party-manifes nie. Dit is gebou op ’n praktiese munisipale bestuursfilosofie: herstel vertroue, herbou infrastruktuur, en versterk plaaslike regering met die wet soos dit staan.

Die Grondwet vereis reeds ’n munisipaliteit wat demokratiese en verantwoordbare regering, volhoubare dienste, sosiale en ekonomiese ontwikkeling, ’n veilige en gesonde omgewing, en gemeenskapsbetrokkenheid lewer. Daardie pligte het nie nuwe wette nodig nie. Hulle het leierskap nodig wat hulle ernstig opneem.

Vier stappe tot ’n beter munisipaliteit

1. Verstaan die probleem ’n Munisipaliteit kan nie verbeter totdat dit eerlik die oorsake van mislukking identifiseer nie.
2. Bou die plan Elke besluit moet ’n praktiese langtermyn-bestuurstrategie met meetbare doelwitte ondersteun.
3. Werk saam Raad, administrasie, besighede en inwoners moet as vennote met ’n gedeelde visie werk.
4. Meet die resultate Sukses moet gemeet word deur beter dienste, sterker finansies, verbeterde infrastruktuur en groeiende openbare vertroue.

Dit is die verskil: Die meeste politieke organisasies veldtog om verkiesings te wen. Die BBA is verbind tot ’n munisipale stelsel wat inwoners kan sien, toets en aanspreeklik hou — in Bela-Bela, onder bestaande wet.

Beginsels

Elke suksesvolle munisipaliteit begin by goeie regering. Besluite moet wettig, eties en in die openbare belang wees. Goeie regering skep verantwoordbaarheid, verbeter prestasie, beskerm openbare geld — en bou vertroue tussen inwoners en hul munisipaliteit.

Wat inwoners moet verwag

Inwoners moet verwag

• Beter finansiële beheer
• Beter infrastruktuurbeplanning
• Beter dienslewering
• Laer korrupsierisiko
• Hoër openbare vertroue
• Raadslede wat terugrapporteer

“Goeie regering gaan nie oor politiek nie. Dit gaan oor verantwoordelike leierskap.”

Goeie regering — toesig is nie administrasie nie

Beter regering lewer beter munisipale uitkomste. Die raad bied politieke toesig. Die administrasie bestuur die munisipaliteit dag tot dag. Om dié twee rolle te verwar is een van die sekerste maniere om albei te verswak.

BBA-raadslede sal munisipale stelsels respekteer: die raad, sy komitees, die munisipale bestuurder, en die regskader van die Wet op Munisipale Stelsels en die Wet op Munisipale Finansiële Bestuur.

Toesig beteken die regte vrae vra, die verslae lees, mislukkings opvolg, en aandring op gevolge waar die wet dit vereis. Dit beteken nie om die winkels te bestuur, tenders toe te ken, of personeel buite behoorlike kanale te beveel nie.

Etiese leierskap is nie ’n slagspreuk nie. Dit is ’n werkswyse: verklaar belange, volg voorsieningskettingreëls, publiseer wat die wet reeds vereis, en kommunikeer met inwoners in gewone taal.

Hoe verantwoordbaarheid sal werk

• Duidelike doelwitte
• Oop verslagdoening
• Finansiële deursigtigheid
• Onafhanklike toesig
• Gemeete prestasie
• Deurlopende verbetering

Finansiële herstel — herstel die finansies

Gesonde munisipaliteite word op deeglike finansiële bestuur gebou. Begrotings moet realisties wees. Inkomste moet billik ingevorder word. Uitgawes moet beheer word. Infrastruktuur moet onderhou word.

Finansiële dissipline stel die munisipaliteit in staat om in beter dienste te belê eerder as om deurlopend op krisisse te reageer. Die doel is langtermyn finansiële volhoubaarheid — om munisipale geld weer vir inwoners aan die werk te sit.

Die BBA sal nie syfers uitdink om ’n argument te wen nie. Inwoners moet die munisipaliteit beoordeel op gepubliseerde begrotings, binne-jaar-verslae en oudit-uitkomste wat die wet reeds vereis.

Die finansiële herstelsiklus

• Realistiese begrotings
• Akkurate finansiële verslagdoening
• Verantwoordelike verkryging
• Minder vermorsende uitgawes
• Beter onderhoudsbeplanning
• Deursigtige verslagdoening aan inwoners

Betroubare water. Betroubare elektrisiteit.

Infrastruktuur is die fondament van munisipale dienslewering. Munisipaliteite misluk nie omdat infrastruktuur oud word nie. Hulle misluk omdat onderhoud stop.

Wat moet verander

• Waterbetroubaarheid — Prioritiseer onderhoud van suiwering, bulklyne, pompe en meters. Verminder verliese deur beplande herstel, nie net tenkresponse nie.
• Elektrisiteitsinfrastruktuur — Beskerm die netwerk, tree op teen onwettige aansluitings, en hou foutrespons sigbaar vir inwoners.
• Beplanning — Belyn IDP, begroting en onderhoudsplanne sodat kapitaalbesteding bestaande bates ondersteun.
• Kommunikasie — Sê aan inwoners wat misluk het, wat gedoen word, en wanneer diens terug verwag word — in gewone taal.

“Munisipale infrastruktuur is ’n belegging, nie ’n uitgawe nie.”

Infrastruktuur — ’n dorp wat werk, word onderhou

Om dinge eers ná mislukking reg te maak is nie ’n plan nie. Paaie, stormwater, openbare fasiliteite en munisipale vloot vereis deurlopende beplanning en onderhoud.

Slaggate is nie ’n verrassing nie. Hulle is die sigbare gevolg van uitgestelde onderhoud. Stormwater wat nie skoongemaak word nie word oorstroming. Vloot wat nie gediens word nie word ’n diensleweringsverskoning.

• Veiliger paaie en werkende stormwater
• Beskermde munisipale bates
• Besigheidsvertroue
• Stabiele eiendomswaardes
• ’n Dorp waarop inwoners trots kan wees

Afval, sanitasie en openbare ruimtes

Vullisverwydering, riool, stortingsterreine en openbare ruimtes is nie “lekker-om-te-hê” nie. Dit is kern munisipale funksies wat inwoners elke week beoordeel.

Gemeenskapsvennootskap

Inwoners moet nie net by verkiesings gehoor word nie. Munisipaliteite kan nie deur die regering alleen slaag nie. Inwoners, besighede, die burgerlike samelewing en munisipale amptenare het elkeen ’n rol.

Wykverteenwoordiging moet meer beteken as ’n naam op ’n lys. Raadslede moet toeganklik wees, terugrapporteer, en wykkwessies in raadprosesse neem — nie net in veldtogtoesprake nie.

Hoe luister sal werk

• Wykverteenwoordiging — Wykskomitees en raadslede moet ’n kanaal in die munisipaliteit wees, nie ’n politieke filter nie.
• Openbare deelname — IDP- en begrotingsprosesse vereis reeds konsultasie. Die BBA sal daardie prosesse as regte werk behandel, nie ’n blokkie om af te merk nie.
• Probleme rapporteer — Inwoners het ’n duidelike manier nodig om foute aan te meld en ’n duidelike manier om te hoor wat daarna gebeur het.
• Terugvoer — Stilte ná ’n klagte is ’n bestuursmislukking. Terugvoer is deel van dienslewering.

Wat jy van ’n BBA-raadslid moet verwag

Gebruik hierdie lys. Hou elke BBA-raadslid daaraan.

• Toeganklik wees vir inwoners van die wyk en die dorp.
• In gewone taal kommunikeer — ook wanneer die nuus sleg is.
• Terugrapporteer oor raadsbesluite en kwessies wat inwoners geopper het.
• Inwoners verteenwoordig binne wettige raad- en komiteeprosesse.
• Munisipale prosesse goed genoeg verstaan om nuttige vrae te vra.
• Kwessies opvolg totdat daar ’n antwoord is — selfs as die antwoord “nog nie” is.
• Deelneem aan toesig: lees pakke, woon by, en tree op teen mislukkings.
• Tussen verkiesings aanspreeklik bly teenoor inwoners.
• Eerlik wees oor wat gedoen kan en nie kan word nie, en deur wie.

’n Raadslid is nie die munisipale bestuurder nie. ’n Raadslid is die inwoners se stem in toesig — en moet dit bly.

’n Sterker plaaslike ekonomie begin by ’n munisipaliteit wat werk

Bela-Bela se ekonomie rus op toerisme, landbou, plaaslike besigheid en die vertroue van mense wat hier woon en belê. Die munisipaliteit skep nie elke werk nie. Dit skep — of vernietig — die omgewing waarin werke, besoekers en belegging kan bestaan: water, elektrisiteit, paaie, netheid, wettige grondgebruikbesluite, en ’n reputasie vir bekwaamheid.

Hoe vordering gemeet sal word

Die BBA sal nie eksakte datums uitdink wat die dokumente nie ondersteun nie. Herstel is ’n volgorde van bestuurswerk, openlik gerapporteer. Inwoners moet vordering sien in gepubliseerde planne, raadtoesig, diensrespons en ouditverbetering — nie in ’n nuwe slagspreuk elke jaar nie.

1. Onmiddellike prioriteite Vertel die waarheid oor mislukkings. Herstel basiese toesig. Open kommunikasie. Stop vermorsende besteding waar die raad die mag het.
2. Vroeë munisipale aksie Kredietbeheer en inkomstedissipline. Onderhoud van kritiese water-, elektrisiteits- en sanitasiebates. Sigbare foutrespons.
3. Strukturele verbetering Werkende komitees, prestasiebestuur, beplande onderhoud, en gemeenskapsvennootskapstrukture wat werklik byeenkom.
4. Langtermyn-herstel Openbare vertroue herbou deur gemeete resultate: beter dienste, sterker finansies, en ’n munisipaliteit wat eerlik rapporteer.

Hoe inwoners sal weet: Deur die verslae wat die wet reeds vereis — begroting, SDBIP, jaarverslag, oudit-uitkomste — en deur of water, ligte, paaie en afval werklik in die daaglikse lewe verbeter.

Ons verbintenis tot Bela-Bela

Die Bela Bela Alliansie verbind hom tot beter leierskap, beter bestuur, beter verantwoordbaarheid, beter munisipale stelsels, en sterker gemeenskapsbetrokkenheid — sodat die munisipaliteit vir inwoners werk.

“Sterk munisipaliteite word nie deur politiek gebou nie. Hulle word gebou deur leierskap, deeglike bestuur, verantwoordbaarheid en gemeenskappe wat saamwerk.”

This is a public commitment

This manifesto is more than an election document. It is a public explanation of what the Bela-Bela Alliance stands for, what it believes, what it intends to change in the way the municipality is led, and how residents can hold the BBA to account.

Every election brings new promises. Roads will be repaired. Water will improve. Electricity will become reliable. Yet many municipalities continue to decline. The problem is not a lack of ideas. The problem is a lack of professional municipal management.

The BBA believes Bela-Bela deserves more than slogans. Residents deserve a municipality that is professionally managed, financially disciplined, and accountable to the people who live here.

This page is the public face of the same philosophy as the BBA Municipal Blueprint: restore trust, rebuild infrastructure, and strengthen local government without changing the law.

“Good municipalities are not built on promises. They are built on leadership, accountability and sound management.”

A local focus for a local municipality

The Bela-Bela Alliance exists because local government is where water, electricity, roads, waste and safety are either delivered — or they are not.

National politics does not patch a pothole. Party slogans do not restore a pump station. Bela-Bela needs representation centred on this town, these wards, and this municipality’s legal duties.

The BBA is a resident-focused municipal movement. It is not a copy of a national party manifesto. It is built on a practical municipal management philosophy: restore trust, rebuild infrastructure, and strengthen local government using the law as it stands.

The Constitution already requires a municipality that provides democratic and accountable government, sustainable services, social and economic development, a safe and healthy environment, and community involvement. Those duties do not need new laws. They need leadership that takes them seriously.

Four steps to a better municipality

1. Understand the problem A municipality cannot improve until it honestly identifies the causes of its failures.
2. Build the plan Every decision must support a practical long-term management strategy with measurable objectives.
3. Work together Council, administration, businesses and residents must work as partners with a shared vision.
4. Measure results Success must be measured through better services, stronger finances, improved infrastructure and growing public trust.

This is the difference: Most political organisations campaign to win elections. The BBA is committed to a municipal system that residents can see, test and hold to account — in Bela-Bela, under existing law.

Principles

Every successful municipality begins with good governance. Decisions must be lawful, ethical and in the public interest. Without good governance, every other municipal system eventually fails.

What residents should expect

• Better financial control
• Better infrastructure planning
• Better service delivery
• Lower corruption risk
• Higher public confidence
• Councillors who report back

“Good governance is not about politics. It is about responsible leadership.”

Good governance — oversight is not administration

Better governance produces better municipal outcomes. Council provides political oversight. The administration runs the municipality day to day. Confusing those two roles is one of the surest ways to weaken both.

BBA councillors will respect municipal systems: the council, its committees, the municipal manager, and the legal framework of the Municipal Systems Act and the Municipal Finance Management Act.

Oversight means asking the right questions, reading the reports, following up on failures, and insisting on consequence where the law requires it. It does not mean running the stores, awarding tenders, or directing staff outside proper channels.

• Clear objectives
• Open reporting
• Financial transparency
• Independent oversight
• Measured performance
• Continuous improvement

Financial recovery — fix the finances

Healthy municipalities are built on sound financial management. Budgets must be realistic. Revenue must be collected fairly. Expenditure must be controlled. Infrastructure must be maintained.

The BBA will not invent numbers to win an argument. Residents should judge the municipality on published budgets, in-year reports, and audit outcomes already required by law.

• Realistic budgets
• Accurate financial reporting
• Responsible procurement
• Reduced wasteful expenditure
• Better maintenance planning
• Transparent reporting to residents

Reliable water. Reliable electricity.

Infrastructure is the foundation of municipal service delivery. Municipalities do not fail because infrastructure becomes old. They fail because maintenance stops.

• Water reliability — Prioritise maintenance of treatment works, bulk lines, pumps and meters.
• Electricity infrastructure — Protect the network, act on illegal connections, keep fault response visible.
• Planning — Align IDP, budget and maintenance plans so capital spending supports existing assets.
• Communication — Tell residents what failed, what is being done, and when service should return — in plain language.

“Municipal infrastructure is an investment, not an expense.”

Infrastructure — a town that works is maintained

Fixing things only after they fail is not a plan. Potholes are not a surprise — they are the visible result of deferred maintenance.

Waste, sanitation and public space

Refuse collection, sewerage, landfill sites and public spaces are core municipal functions that residents judge every week.

Community partnership

Residents should not only be heard at elections. Ward representation must mean more than a name on a list. Councillors must be accessible, report back, and take ward issues into council processes.

• Ward representation — A channel into the municipality, not a political filter.
• Public participation — Treat IDP and budget consultation as real work.
• Reporting problems — Clear ways to report faults and hear what happened next.
• Feedback — Silence after a complaint is a failure of management.

What you should expect from a BBA councillor

• Be accessible to residents of the ward and the town.
• Communicate in plain language, including when the news is bad.
• Report back on council decisions and issues raised by residents.
• Represent residents inside lawful council and committee processes.
• Understand municipal processes well enough to ask useful questions.
• Follow up on issues until there is an answer — even if the answer is “not yet”.
• Participate in oversight: read packs, attend, and act on failures.
• Remain accountable to residents between elections.
• Be honest about what can and cannot be done, and by whom.

A councillor is not the municipal manager. A councillor is the residents’ voice in oversight — and must stay that.

A stronger local economy starts with a working municipality

The municipality does not create every job. It does create — or destroy — the environment in which jobs, visitors and investment can exist: water, electricity, roads, cleanliness, lawful land-use decisions, and a reputation for competence.

How progress will be measured

1. Immediate priorities Tell the truth about failures. Restore basic oversight. Open communication. Stop wasteful spending where council has the power.
2. Early municipal action Credit control and revenue discipline. Maintenance of critical assets. Visible fault response.
3. Structural improvement Working committees, performance management, planned maintenance, and community partnership structures that actually meet.
4. Long-term recovery Public trust rebuilt through measured results.

How residents will know: Through the reports the law already requires — budget, SDBIP, annual report, audit outcomes — and through whether water, lights, roads and waste actually improve in daily life.

Our commitment to Bela-Bela

The Bela-Bela Alliance commits to better leadership, better management, better accountability, better municipal systems, and stronger community involvement — so that the municipality works for residents.

“Strong municipalities are not built by politics. They are built through leadership, sound management, accountability and communities working together.”

Se ke boikano bja setšhaba

Manifesto ye ke ye ntši go feta tokumente ya dikgetho. Ke tlhalošo ya setšhaba ya seo Bela Bela Alliansie e emelago, seo re se dumelago, seo re nyakago go se fetoša ka mokgwa woo mmasepala o etelwago pele, le ka moo badudi ba ka swarago BBA boikarabelo.

Kgetho e nngwe le e nngwe e tliša dikano tše mpsha. Ditsela di tla lokišwa. Meetse a tla kaonafala. Mohlagase o tla ba o ka tshepagago. Eupša bašomedi ba mmasepala ba bantši ba a theoga. Bothata ga se hlokego ya dikgopolo. Bothata ke hlokego ya taolo ye e nago le bokgoni ya mmasepala.

BBA e dumela gore Bela-Bela e swanetše go hwetša ye ntši go feta melawana. Badudi ba swanetše go ba le mmasepala wo o laolwago ka bokgoni, wo o nago le thero ya ditšhelete, le wo o ikarabelago go batho bao ba dulago mo.

Letlakala le ke sefahlego sa setšhaba sa filosofi ye swanago le Municipal Blueprint ya BBA: tsošološa tshepiso, aga gape infrastraktšha, le tiisa mmušo wa selegae ntle le go fetoša molao.

“Bašomedi ba mmasepala ba botse ga ba agwe ka dikano. Ba agwa ka bobišopi, boikarabelo le taolo ye botse.”

Tebelelo ya selegae bakeng sa mmasepala wa selegae

Bela Bela Alliansie e gona ka gobane mmušo wa selegae ke moo meetse, mohlagase, ditsela, matlakala le polokego di fiwago — goba di sa fiwe.

Dipolotiki tša bosetšhaba ga di lokiše mokoti. Melawana ya mekgatlo ga e tsošološe seteishene sa pompo. Bela-Bela e nyaka boemedi bjo bo lebeletšego toropo ye, di-ward tše, le maikarabelo a molao a mmasepala wo.

BBA ke motsamao wa mmasepala wo o lebeletšego badudi. Ga se kopi ya manifesto ya mokgatlo wa bosetšhaba. E agilwe godimo ga filosofi ya taolo ya mmasepala ye e šomago: tsošološa tshepiso, aga gape infrastraktšha, le tiisa mmušo wa selegae ka molao bjalo ka ge o le gona.

Molaotheo o šetše o nyaka mmasepala wo o fago mmušo wa demokrasi le boikarabelo, ditirelo tše di tšwelago pele, tlhabollo ya leago le ekonomi, tikologo ye e bolokegilego le ye e phelago gabotse, le seabe sa setšhaba. Maikarabelo ao ga a nyake melao ye mefsa. A nyaka bobišopi bjo bo a tšeago ka go teba.

Megato e mene go ya go mmasepala o kaone

1. Kwešiša bothata Mmasepala o ka se kaonafale go fihlela o hlaola ka botshepegi mabaka a go pala.
2. Aga leano Sephetho se sengwe le se sengwe se swanetše go thekga leano la taolo la nako ye telele le dipaka tše di lekanywago.
3. Šoma mmogo Khansele, taolo, dikgwebo le badudi ba swanetše go šoma bjalo ka bakgathatema ka pono ye e abelanwago.
4. Lekanya dipoelo Katlego e swanetše go lekanywa ka ditirelo tše kaone, ditšhelete tše tiilego, infrastraktšha ye e kaonafaditšwego le tshepiso ya setšhaba ye e golago.

Se ke phapano: Mekgatlo ye mentši ya dipolotiki e dira letšatši go fenya dikgetho. BBA e ikgafile go tshepedišo ya mmasepala yeo badudi ba ka e bonago, ba e lekolago le go e swara boikarabelo — Bela-Bela, ka fase ga molao wo o lego gona.

Melao-theo

Mmasepala o mongwe le o mongwe wo o atlegilego o thoma ka taolo ye botse. Diphetho di swanetše go ba tša molao, tša maitshwaro le tša kgahlego ya setšhaba. Taolo ye botse e hlola boikarabelo, e kaonafatša tiragatšo, e šireletša tšhelete ya setšhaba — e bile e aga tshepiso magareng ga badudi le mmasepala wa bona.

Seo badudi ba swanetšego go se letela

Badudi ba swanetše go letela

• Taolo ye kaone ya ditšhelete
• Peakanyo ye kaone ya infrastraktšha
• Phethagatšo ye kaone ya ditirelo
• Kotsi ye nnyane ya bobodu
• Tshepiso ye kgolo ya setšhaba
• Baemedi bao ba begago morago

“Taolo ye botse ga e mabapi le dipolotiki. E mabapi le bobišopi bja boikarabelo.”

Taolo ye botse — go hlokomela ga se taolo ya letšatši le letšatši

Taolo ye kaone e tliša dipoelo tše kaone tša mmasepala. Khansele e fana ka tebelelo ya dipolotiki. Taolo e laola mmasepala letšatši le letšatši. Go ferekanya mešomo ye mebedi ke tsela ye tee ya go fokotša bobedi.

Baemedi ba BBA ba tla hlompha ditshepedišo tša mmasepala: khansele, dikomiti tša yona, molaodi wa mmasepala, le molao wa Municipal Systems Act le Municipal Finance Management Act.

Go hlokomela go ra gore o botšiša dipotšišo tše nepagetšego, o bala dipego, o latela dipalelo, o bile o gatelela ditlamorago moo molao o di nyakago. Ga se go laola mabenkele, go aba dithendara, goba go laola bašomi ka ntle ga dikanalo tše nepagetšego.

• Dipaka tše di hlakilego
• Pego ye e bulegilego
• Go hlakašala ga ditšhelete
• Tebelelo ye e ikemetšego
• Tiragatšo ye e lekanywago
• Kaonafatšo ye e tšwelago pele

Tsošološo ya ditšhelete — lokiša ditšhelete

Bašomedi ba mmasepala ba phelago gabotse ba agwa godimo ga taolo ye botse ya ditšhelete. Ditekanyetšo di swanetše go ba tša nnete. Letseno le swanetše go kgoboketšwa ka toka. Ditshenyegalelo di swanetše go laolwa. Infrastraktšha e swanetše go hlokomelwa.

BBA e ka se hlame dinomoro go fenya ngangisano. Badudi ba swanetše go ahlola mmasepala ka ditekanyetšo tše di gatišitšwego, dipego tša ngwageng le dipoelo tša oditi tšeo molao o šetšego o di nyakago.

• Ditekanyetšo tša nnete
• Pego ye nepagetšego ya ditšhelete
• Theko ye e nago le boikarabelo
• Ditshenyegalelo tše di senyago tše nnyane
• Peakanyo ye kaone ya tlhokomelo
• Pego ye e hlakilego go badudi

Meetse a ka tshepagago. Mohlagase o ka tshepagago.

Infrastraktšha ke motheo wa phethagatšo ya ditirelo tša mmasepala. Bašomedi ba mmasepala ga ba pale ka gobane infrastraktšha e a tšofala. Ba pala ka gobane tlhokomelo e a ema.

• Tshepiso ya meetse — Beelela tlhokomelo ya dišomišo, dithapo tše kgolo, dipompo le dimetara.
• Infrastraktšha ya mohlagase — Šireletša netweke, šoma kgahlanong le dikgokaganyo tše di sego molaong, boloka karabo ya diphošo e bonagalago.
• Peakanyo — Beakanya IDP, tekanyetšo le mananeo a tlhokomelo gore tšhelete ya kapitale e thekge ditšweletšwa tše di lego gona.
• Kgokagano — Botše badudi se se paletšego, se se dirwago, le ge tirelo e letetšwe go boa — ka polelo ye e hlakilego.

“Infrastraktšha ya mmasepala ke peo, e sego tshenyegelo.”

Infrastraktšha — toropo ye e šomago e a hlokomelwa

Go lokiša dilo fela ka morago ga go pala ga se leano. Mekoti ga se makalo — ke poelo ye e bonagalago ya tlhokomelo ye e diegilego.

Matlakala, sanithašene le mafelo a setšhaba

Kgoboketšo ya matlakala, dithapo tša meetse a ditšhila, mafelo a go lahla le mafelo a setšhaba ke mešomo ya motheo ya mmasepala yeo badudi ba e ahlolago beke e nngwe le e nngwe.

Tirišano ya setšhaba

Badudi ga ba swane go theeletšwa fela dikgethong. Boemedi bja ward bo swanetše go ra go feta leina lenaneong. Baemedi ba swanetše go fihlelelwa, go bega morago, le go iša ditaba tša ward ditshepedišong tša khansele.

• Boemedi bja ward — Kanale go mmasepala, e sego sefahlego sa dipolotiki.
• Seabe sa setšhaba — Tšea peledišano ya IDP le tekanyetšo bjalo ka mošomo wa nnete.
• Go bega mathata — Ditsela tše di hlakilego tša go bega diphošo le go kwa se se latetšego.
• Pego ya morago — Go homola ka morago ga ngongorego ke go pala ga taolo.

Seo o se swanetšego go se letela go moemedi wa BBA

• Go fihlelelwa ke badudi ba ward le toropo.
• Go bolela ka polelo ye e hlakilego, le ge ditaba di le mpe.
• Go bega morago ka diphetho tša khansele le ditaba tše di tšweleditšwego ke badudi.
• Go emela badudi ka gare ga ditshepedišo tša molao tša khansele le dikomiti.
• Go kwešiša ditshepedišo tša mmasepala gabotse gore o botšiše dipotšišo tše di thušago.
• Go latela ditaba go fihlela go na le karabo — le ge karabo e le “e sešo”.
• Go tšea karolo go tebelelong: bala diphuthetšo, tla, o šome ka dipalelo.
• Go dula o ikarabela go badudi magareng ga dikgetho.
• Go ba le botshepegi ka seo se ka dirwago le seo se ka se dirwego, le ke mang.

Moemedi ga se molaodi wa mmasepala. Moemedi ke lentšu la badudi go tebelelong — e bile o swanetše go dula bjalo.

Ekonomi ye tiilego ya selegae e thoma ka mmasepala wo o šomago

Mmasepala ga o hloešengwe mešomo ka moka. Eupša o hlola — goba o senya — tikologo yeo mešomo, baeti le peo di ka ba gona: meetse, mohlagase, ditsela, go hlweka, diphetho tša tšhomišo ya naga tša molao, le leina la bokgoni.

Ka moo tšwelopele e tla lekanywa

1. Dipaka tša ka pela Bolela nnete ka dipalelo. Tsošološa tebelelo ya motheo. Bula kgokagano. Emisa tshenyego moo khansele e nago le maatla.
2. Tiragatšo ya mmasepala ya mathomo Taolo ya mokitlana le thero ya letseno. Tlhokomelo ya ditšweletšwa tša bohlokwa. Karabo ye e bonagalago ya diphošo.
3. Kaonafatšo ya sebopego Dikomiti tše di šomago, taolo ya tiragatšo, tlhokomelo ye e beakantšwego, le ditshepedišo tša tirišano tše di kopanago ka nnete.
4. Tsošološo ya nako ye telele Tshepiso ya setšhaba ye e agilwego gape ka dipoelo tše di lekanywago.

Ka moo badudi ba tla tsebago: Ka dipego tšeo molao o šetšego o di nyakago — tekanyetšo, SDBIP, pego ya ngwaga, dipoelo tša oditi — le ka gore na meetse, mabone, ditsela le matlakala di a kaonafala bophelong bja letšatši le letšatši.

Boikano bja rena go Bela-Bela

Bela Bela Alliansie e ikgafile go bobišopi bjo kaone, taolo ye kaone, boikarabelo bjo kaone, ditshepedišo tše kaone tša mmasepala, le seabe se tiilego sa setšhaba — gore mmasepala o šomele badudi.

“Bašomedi ba mmasepala ba tiilego ga ba agwe ke dipolotiki. Ba agwa ka bobišopi, taolo ye botse, boikarabelo le dihlopha tše di šomago mmogo.”